تسمه در موتور دیزل ژنراتور وظیفه انتقال توان میل لنگ به تجهیزاتی مانند فن، واتر پمپ، آلترناتور شارژ و کمپرسور را بر عهده دارد. نوع تسمه بر اساس طراحی موتور، توان تجهیزات جانبی، دور پولی و آرایش سیستم انتقال انتخاب می شود. در ژنراتور های صنعتی از تسمه V، تسمه V دندانه دار و تسمه شیاری یا Poly-V استفاده می شود. در برخی موتور های دیزل، یک تسمه وظیفه گردش همزمان چند تجهیز را بر عهده دارد. بنابراین انتخاب تسمه دیزل ژنراتور فقط بر اساس طول ظاهری آن صحیح نیست. پروفیل، عرض، تعداد شیار، طول موثر، ظرفیت انتقال توان و سازگاری با پولی باید همزمان بررسی شوند.
مهم ترین مشخصات فنی تسمه موتور دیزل ژنراتور شامل نوع پروفیل، طول، عرض، ضخامت، تعداد شیار، زاویه شیار، محدوده دمای کاری و ظرفیت انتقال توان است. تسمه های V معمولا با پروفیل هایی مانند A، B، C و SPZ، SPA، SPB و SPC شناخته می شوند. در تسمه های شیاری، کد هایی مانند 4PK، 6PK و 8PK تعداد شیار های طولی را مشخص می کنند. برای مثال، 8PK نشان دهنده تسمه ای با 8 شیار است. انتخاب اشتباه پروفیل می تواند باعث لغزش، افزایش دمای تسمه و کاهش راندمان انتقال توان شود.
طول تسمه نیز باید دقیقا با سیستم پولی و مکانیزم کشش مطابقت داشته باشد. در صورت کوتاه بودن تسمه، بار وارد شده به یاتاقان ها افزایش پیدا می کند. تسمه بیش از حد بلند نیز باعث کاهش کشش و لغزش روی پولی خواهد شد. کشش نامناسب می تواند باعث افزایش دمای تسمه و سایش سریع شیار ها شود. در سیستم های چند تسمه ای، اختلاف طول بین تسمه ها نیز اهمیت زیادی دارد. استفاده از تسمه های همسان باعث توزیع متعادل تر بار بین مسیر های انتقال نیرو می شود.
تسمه های V کلاسیک برای بسیاری از موتور های دیزل قدیمی و سیستم های انتقال ساده استفاده می شوند. تسمه های دندانه دار V امکان انعطاف پذیری بیشتر در عبور از پولی های کوچک را فراهم می کنند. در موتور های جدیدتر، تسمه های شیاری Poly-V به دلیل سطح تماس بیشتر و امکان انتقال توان چند تجهیز با یک تسمه کاربرد دارند. ساختار تسمه معمولا شامل لایه لاستیکی، الیاف تقویت کننده و بخش مقاوم در برابر کشش است. ترکیب دقیق مواد با توجه به سازنده و کاربرد تسمه متفاوت خواهد بود.
متریال تسمه باید در برابر حرارت موتور، روغن، ارتعاش و سیکل های مداوم کاری مقاومت مناسبی داشته باشد. در بسیاری از تسمه های صنعتی، الیاف پلی استر یا آرامید برای افزایش استحکام کششی استفاده می شود. لاستیک EPDM نیز در برخی تسمه های مدرن به دلیل مقاومت مناسب در برابر حرارت و فرسایش کاربرد دارد. انتخاب متریال نامناسب می تواند موجب ترک خوردگی، جدا شدن لایه ها و کاهش عمر تسمه شود. بنابراین شرایط محیطی موتور دیزل باید هنگام انتخاب تسمه در نظر گرفته شود.
تعداد سیلندر به صورت مستقیم تعیین کننده سایز تسمه نیست، اما افزایش حجم موتور و توان خروجی معمولا نیاز به انتقال توان بیشتری به تجهیزات جانبی ایجاد می کند. موتور های 4 سیلندر معمولا بار جانبی کمتری نسبت به موتور های 6، 8 یا 12 سیلندر دارند. با افزایش ظرفیت موتور، ممکن است از تسمه پهن تر، تسمه چند شیاره یا چند تسمه موازی استفاده شود. معیار اصلی انتخاب، توان مورد نیاز تجهیزات جانبی و طراحی سازنده موتور است، نه تعداد سیلندر به تنهایی.
برای نمونه، موتور دیزل 6 سیلندر ممکن است از یک تسمه 8PK برای گردش همزمان فن و آلترناتور استفاده کند. موتور دیگری با توان مشابه می تواند از دو یا چند تسمه V موازی بهره ببرد. این تفاوت به طراحی پولی، سرعت دوران، توان تجهیزات جانبی و فضای نصب بستگی دارد. در ژنراتور های توان بالا، تعداد تسمه بیشتر می تواند ظرفیت انتقال نیرو را افزایش دهد. با این حال، تعداد تسمه باید مطابق طراحی کارخانه انتخاب شود و افزایش خودسرانه تعداد تسمه توصیه نمی شود.
برند های معتبر تسمه صنعتی مانند Gates، Dayco، Continental، Optibelt و Bando در طیف گسترده ای از کاربرد های موتور و انتقال قدرت فعالیت دارند. انتخاب برند معتبر به تنهایی کافی نیست و شماره فنی دقیق تسمه اهمیت بیشتری دارد. یک تسمه با کیفیت بالا اما دارای پروفیل یا طول اشتباه، عملکرد مناسبی روی موتور نخواهد داشت. برای خرید تسمه دیزل ژنراتور باید شماره فنی موتور، مدل ژنراتور و کد درج شده روی تسمه قبلی بررسی شود.
در زمان تعویض تسمه باید وضعیت پولی، هرزگرد، تسمه سفت کن و یاتاقان های تجهیزات جانبی نیز بررسی شود. خرابی بلبرینگ آلترناتور یا واتر پمپ می تواند فشار غیرعادی روی تسمه ایجاد کند. مشاهده ترک، ریش ریش شدن، براق شدن سطح، تغییر شکل شیار یا صدای جیرجیر نشانه نیاز به بررسی سیستم انتقال است. در سرویس ژنراتور های دائم کار، بررسی کشش تسمه و وضعیت پولی ها باید طبق برنامه تعمیراتی موتور انجام شود.
دقیق ترین روش انتخاب تسمه، استفاده از شماره فنی اعلام شده توسط سازنده موتور است. در صورت نبود شماره فنی، مشخصات تسمه قبلی شامل پروفیل، طول موثر، عرض، تعداد شیار و ساختار آن باید اندازه گیری شود. همچنین قطر پولی محرک و متحرک و فاصله مرکز تا مرکز پولی ها باید بررسی شود. استفاده از تسمه صرفا بر اساس طول، بدون توجه به پروفیل و تعداد شیار، می تواند موجب کاهش انتقال توان شود.
برای انتخاب تسمه مناسب دیزل ژنراتور باید توان موتور، سرعت دوران، تجهیزات متصل به تسمه و شرایط کاری نیز بررسی شوند. موتور هایی که به صورت مداوم در بار بالا کار می کنند، به تسمه ای با ظرفیت انتقال توان و مقاومت حرارتی مناسب نیاز دارند. در نهایت، بهترین انتخاب تسمه ای است که مشخصات آن با طراحی کارخانه، پولی ها و سیستم کشش موتور کاملا مطابقت داشته باشد. این روش از لغزش، پارگی زودرس و توقف ناگهانی ژنراتور جلوگیری می کند.
